Yerelden Evrensele: Kemal Tahir

Öz

1945-1989 yıllarını kapsayan Soğuk Savaş döneminde komünist hareketlere yönelik baskılar nedeniyle, Türkiye’deki entelektüel muhalifler Fransa’ya sürgün dalgasını başlatır. 1949 yılında “İleri Jön Türkler Birliği” Paris’te kurulur ve bu dönemden itibaren Fransız yayıncıları Türk edebiyatıyla daha yakından ilgilenir. Özellikle Paris’teki sürgün entelektüellerinin ve Les Éditeurs Français Réunis, Gallimard ve Plon gibi ulusötesi yayın ağlarının etkisiyle Türk edebiyatının Fransızca serüveni başlar. Türk edebiyatının Fransızcaya çevrilmesi ve Fransa’da dolaşıma girmesi bakımından ulusötesi dayanışma ağları başat rol oynar. Bu süreçteki çeviri faaliyetleri dilsel bir aktarımın ötesinde “aracı” aktörler, yayınevleri ve eleştirmenlerin dahil olduğu çok katmanlı bir ağ üzerinden gerçekleştirilir. Dolayısıyla Türk edebiyatının uluslararası dolaşımda meşruiyet kazanmasında, salt bir dil aktarımıyla değil Nâzım Hikmet ve Louis Aragon arasındaki siyasi ittifaktan doğan dostluk ile Güzin Dino ve Münevver Andaç gibi aracıların stratejik ve özgün çevirileri önemli rol oynar. Bu çalışmada, Gisèle Sapiro’nun ulusötesi dolaşım perspektifinden hareketle, Türk edebiyatının Fransa’daki varlık mücadelesinin bir örneği olarak Kemal Tahir’in Köyün Kamburu’nun Fransızcaya çeviri süreci yer aldı.