1930’larda Kemal Tahir ve Sol Çevre

Öz

Bu çalışma, Kemal Tahir’in 1930’lu yıllarda gazeteciliğe başlamasıyla birlikte sol düşünceyle tanışmasını ve dönemin sol çevreleriyle kurduğu ilişkileri ele almaktadır. Yazar, oda komşusu Sarı Mustafa (Mustafa Börklüce) aracılığıyla dönemin önde gelen sol düşüncedeki aydınlarıyla temas kurmuş; Nâzım Hikmet, Kerim Sadi, Abidin Nesimi ve Dr. Hikmet Kıvılcımlı gibi isimlerle giderek güçlenen bağlar geliştirmiştir. Sabiha Sertel ve Kerim Sadi’nin evlerinde yapılan sosyalizm ve edebiyat tartışmaları, Kemal Tahir’in düşünsel dünyasındaki değişimin temel zeminini oluşturmuştur. Başlangıçta komünist şair Nâzım Hikmet’e mesafeli olan Tahir, zamanla bu fikrini değiştirerek ona “Bizim Usta” diyecek kadar yakınlaşmıştır. Türkiye Komünist Partisi (TKP) içindeki hizipleşme ve ajanlık suçlamalarında ise herhangi bir partiye üye olmamasına rağmen Nâzım Hikmet ve Sarı Mustafa’nın safında yer almıştır. Bu dönemin en büyük kırılma noktası 1938 Donanma Davası’dır. Kemal Tahir, deniz astsubayı olan kardeşi Nuri Tahir vasıtasıyla Yavuz gemisine Marksist ve sosyalist kitaplar sokarak orduyu isyana teşvik ettikleri gerekçesiyle tutuklanmıştır. Aralarında Nâzım Hikmet, Hikmet Kıvılcımlı, Hamdi Alev ve Kerim Korcan’ın da bulunduğu pek çok solcu isimle birlikte yargılanan yazar, 15 yıl ağır hapis cezasına çarptırılmıştır. Bu dava ile başlayan İstanbul Tevkifhanesi ve Çankırı Cezaevi yılları, Kemal Tahir ve Nâzım Hikmet arasında güçlü bir dostluğa dönüştürmüştür. Yazarın bu dönemde yaşadıkları ve tanıklıkları romancılığında derin izler bırakmıştır.