Kâmil Bey’in Ağaçları: Esir Şehrin İnsanları’nın Fikrî ve Hissî Dünyası

Öz

Kemal Tahir külliyatının en çok okunan metinlerinden biri olan Esir Şehrin İnsanları, mütareke dönemi İstanbul’unun bir panoramasını vermesinin yanı sıra ana karakteri Kâmil Bey üzerinden bir “uyanış” romanı olarak şekillenir. Romanda Kâmil Bey’in “sıradan insan”dan, “sorumlu insan”a dönüşümünün hikâyesi karakterin fikrî ve hissî dünyası odağında anlatılır. Kemal Tahir, Kâmil Bey’in gazeteciliğiyle beraber içine girdiği matbuat çevresiyle dönemin Osmanlı aydınlarının düşünce dünyasını verir ve matbuatın ulus devletlerin tahayyül edilmesindeki rolünü de sorgular. Kâmil Bey’in ressam kimliği ise dönemin hissî panoramasını yansıtmasının yanı sıra Kâmil Bey’in sanat anlayışının aktarılmasına araç olur. Kâmil Bey’in tabloları aracılığıyla sanatın dünyayı anlama ve anlatmadaki rolüne değinilen romanda Kemal Tahir’in romanıyla Kâmil Bey’in tabloları arasında bir koşutluk kurmak mümkün hâle gelir. Bu bağlamda romanda Doğu ve Batı sanatı, kültürel ve estetik miras ile görme ve anlatım biçimleri tartışılır. Kâmil Bey’in uyanışının fikrî ve hissî iki temel eksen üzerinden şekillendiğini ileri süren bu yazıda, Kemal Tahir’in roman aracılığıyla inşa ettiği düşünce ve ruh iklimine odaklanılacaktır.