Kemal Tahir’in “Arabacı” Öyküsünde Emeğin Dönüşümü, Kadın-Erkek İlişkileri ve Taşra Etiği

Öz

Bu çalışma, Türk edebiyatının önemli yazarlarından Kemal Tahir’in Arabacı adlı öyküsünü emeğin dönüşümü, cinsiyet rolleri ve taşra etiği ekseninde incelemektedir. Kemal Tahir’in yapısal olarak öykü türünün sınırlarına en yakın eserlerinden biri olan Arabacı 1940’lı yılların Anadolu’sundaki toplumsal kırılmaları mikro düzeyde yansıtır. Çalışmada öykünün başkarakteri olan arabacı geleneksel, pre-kapitalist üretim biçimlerinin bir temsilcisi olarak ele alınmış; öyküdeki tren imgesi üzerinden sanayileşmenin ve modernleşmenin el emeği üzerindeki dönüştürücü ve yabancılaştırıcı etkisi irdelenmiştir. Ayrıca öyküdeki erkeksiz ev sembolizmi ile ataerkil yapıda kadının ikincil konumu ve ekonomik bir mübadele nesnesine dönüşme süreci tartışılmıştır. Çalışmanın ana odak noktalarından biri olan taşra etiği bağlamında karakterin yaşadığı vicdani hesaplaşma analiz edilmiştir. Başlangıçta pragmatik ve cinsel arzularla hareket eden arabacının, misafir olduğu evdeki yoksulluk ve çaresizlikle karşılaşınca yaşadığı utanma ve mahcubiyet duygusu, taşra ahlakının birey üzerindeki baskın etkisinin bir göstergesi olarak sunulmaktadır. Sonuç olarak makale Arabacı öyküsünün sadece bir geçiş dönemi belgesi değil, aynı zamanda Kemal Tahir’in insanı toplumsal koşullarıyla kavrayan özgün gerçekçiliğinin tipik bir örneği olduğunu ortaya koymaktadır.